Türkiye’de leyleklerin kış aylarında Afrika’ya göç ettiği bilgisi uzun yıllardır değişmez bir doğa kuralı olarak kabul ediliyordu. Ancak Batman, Siirt ve Diyarbakır hattında yapılan saha gözlemleri, bu kuralın sessizce bozulduğunu ortaya koydu. Bölgede en az 500 leyleğin artık kış mevsiminde göç etmediği belirlendi.

Bir fark edişle başlayan çalışma, çarpıcı sonuçlar verdi

Siirtli gazeteci Mert Yoksun, Ocak 2018’de Batman’a yerleşmesinin ardından Diyarbakır–Batman Karayolu çevresinde kış aylarında görülen leylekleri fark ederek düzenli saha gözlemlerine başladı. İlk çalışmalarda yaklaşık 30 yuvada leyleklerin göç davranışını terk ettiği tespit edildi. Yıllar içinde bu sayı 60 yuvaya, yani en az 120 bireye ulaştı.

Asıl tablo kış aylarında ortaya çıktı

Yoksun’un dikkat çektiği asıl durum ise Aralık, Ocak ve Şubat aylarında gözlemlendi. Bu dönemde leyleklerin gruplar halinde hareket ettiği, ortak beslenme ve barınma alanları oluşturduğu belirlendi. Yapılan sayımlar ve alan taramaları sonucunda, bölgede kışlayan leylek sayısının 500 bireyi bulduğu kayda geçti.

Siirt’te dikkat çeken kayıt: Kara leylekler de kışladı

Aralık 2024’te Siirt’te bir çift kara leyleğin kışı bölgede geçirdiği tespit edildi. Bu kayıt, yalnızca birey sayısında değil, kuş türü çeşitliliğinde de artış yaşandığını gösterdi. Uzmanlara göre bu durum, hattın artık geçici bir durak değil, kalıcı bir yaşam alanına dönüştüğüne işaret ediyor.

Yoğun kar, zorlu yaşam mücadelesi

30 Aralık 2025 – 3 Ocak 2026 tarihleri arasında etkili olan yoğun kar yağışı, bölgede kalan leylekler için ciddi bir sınav oldu. Günler süren saha çalışmaları sırasında, karla kaplı alanlarda yiyecek arayan yüzlerce leylek görüntülendi. Bu görüntüler, leyleklerin bölgeye ne denli bağlandığını da gözler önüne serdi.

Yuvalar yıkıldı, ekolojik denge zarar gördü

Saha çalışmalarında, DEDAŞ ve TEİAŞ’a ait yüksek gerilim hatları üzerinde bulunan leylek yuvalarının, bakım ve onarım çalışmaları sırasında yıkıldığı belgelendi. En az üç aktif yuvanın yok edildiği, bunun yalnızca leyleklere değil, bölgede oluşan hassas ekolojik dengeye de zarar verdiği vurgulandı.

Tehdit sadece enerji hatları değil

Yoksun’a göre riskler bununla sınırlı değil. Kontrolsüz yapılaşma, avcılık, kum ocakları, çevre kirliliği ve insan baskısı; özellikle nehir hatları boyunca kuşların yaşam alanlarını daraltıyor. Plansız müdahalelerin, yalnızca leylekleri değil, tüm ekosistemi etkilediği belirtiliyor.

“Bu, doğanın açık bir mesajı”

Leyleklerin göçten vazgeçmesini “doğanın açık bir uyarısı” olarak değerlendiren Yoksun, gerekli koruma önlemleri alınması halinde Batman–Siirt–Diyarbakır hattının yalnızca leylekler için değil, tüm canlılar için sürdürülebilir bir yaşam alanına dönüşebileceğini ifade etti.

Göçten vazgeçen leylekler, iklimden insan etkisine kadar pek çok değişimin sessiz tanığı.
Peki bu mesaj doğru okunmazsa, sırada hangi türler var?

Bu soru, bölgedeki doğa dengesinin geleceği açısından kritik önem taşıyor.