Seyyidler Diyarı Bilvanis: Becirman’dan Bilvanis’e, Ali es Sânî’den Günümüze Uzanan Asırlık Seyyidlik Mirası

Siirt’in Baykan ilçesine bağlı Bilvanis (Ormanpınar) Köyü, yalnızca bir yerleşim yeri değil; Ehl-i Beyt soyuna dayanan seyyidlik geleneğinin, ilim, irfan ve tasavvuf çizgisinde yüzyıllardır yaşatıldığı kadim bir manevî merkez olarak öne çıkıyor. 

Bölge halkının ortak hafızasında Bilvanis; “Seyyidler Diyarı” olarak anılıyor.

Bu kimliğin merkezinde ise, Bilvanis Köyü’nde metfun bulunan büyük veli Şeyh Seyyid Ali es Sânî Hazretleri yer alıyor.

Becirman Kolu ve 1300’lü Yıllarda Bilvanis’in Kuruluşu
Yerel anlatımlar, aile büyüklerinin rivayetleri ve bölgesel kabul; Bilvanis Seyyidleri’nin kökeninin Becirman Köyü’ne dayandığını ortaya koyuyor.

Yaklaşık 1300’lü yıllar civarında, Becirman’a bağlı Benaziz (Şeyh Ahmed) Köyü’nde doğduğu kabul edilen Şeyh Seyyid Ali es Sânî Hazretleri, daha sonra Bilvanis’e hicret ederek bugünkü köyün manevî ve fiilî kurucusu olmuştur.

Bilvanis bu yönüyle; sıradan bir iskân alanı değil, irşad ve hizmet merkezli bir seyyid yerleşimi olarak şekillenmiştir.

Kesintisiz Silsile: Seyyid Bilal’den Hz. Hüseyin’e
Bilvanis’te kabul gören ve halk arasında yaygın biçimde bilinen silsile şu şekildedir:
Seyyid Bilal
Oğlu: Seyyid İsmail
Oğlu: Seyyid Ahmed Fazlı (lakabı: Şeyh Ahmed)
Oğlu: Şeyh Seyyid Ali es Sânî Hazretleri
Bu soy hattı, Hz. Hüseyin (r.a.) Efendimiz üzerinden Ehl-i Beyt silsilesine dayandırılmaktadır.

 Bölge halkı açısından bu aidiyet, belgeye değil; yüzyıllardır süregelen toplumsal kabule ve yaşanmışlığa dayanmaktadır.

Osmanlı Döneminde Becirman Seyyidleri
Becirman Seyyidleri, Osmanlı döneminde bölgede itibar sahibi bir konumda yer almıştır. Anlatımlara göre;
Osmanlı Devleti tarafından vergiden muaf tutulmuşlar,
Bölgenin beyi tarafından hediyelerle onurlandırılmış,
Bey ailesinden Fatma Hanım ile yapılan evlilik neticesinde yedi erkek evlat dünyaya gelmiştir.

Bu evlatların farklı bölgelere dağılmasıyla birlikte, Becirman merkezli seyyid nüfusu genişlemiş; Bilvanis bu dağılımın en güçlü kollarından biri olmuştur.

Şeyh Kal ve Bilvanis’in Yayılımı
Şeyh Seyyid Ali es Sânî Hazretleri’nin büyük oğlu, Şeyh Seyyid Bilal olup halk arasında “Şeyh Kal” lakabıyla tanınmıştır.
Bugün;
Bilvanis,
Taronî Köyü,
Zokamber Köyü,
Kasrik Köyü,
Cefan Tepe Mahallesi
gibi yerleşimlerde yaşayan seyyid ailelerin büyük bölümü, Şeyh Kal koluna mensup olduklarını ifade etmektedir.

Taronî ve Zokamber Seyyidleri
Bilvanis’ten hicret eden seyyidlerden bir kol, Taronî Köyü’nü kurmuş ve Taronî Seyyidleri olarak anılmıştır.

Bir diğer kol ise Zokamber Köyü’nü kurmuş; buradan ayrılan bir grup Kasrik Köyü’ne yerleşmiştir.

Bu hat üzerinden gelen önemli isimlerden biri de Şeyh Seyyid Abdülhakîm el-Hüseynî’dir. Kendisi 1971 yılında Menzil’e yerleşmiş, böylece Bilvanis-Zokamber hattı ile Menzil silsilesi arasında tarihsel bir bağ kurulmuştur.

Cefan Tepe Mahallesi ve Şeyhzade Oğulları
Cefan Tepe Mahallesi’ne yerleşen seyyid aileler, halk arasında “Şeyhzade oğulları” olarak tanınmaktadır. Bu kolun geliş süreci şu şekilde aktarılmaktadır:
İlk olarak Seyyid Ali gelmiştir.

Ardından amcaoğlu Seyyid Yusuf yerleşmiştir.
Daha sonra Seyyid Cemal gelmiştir.
Aynı silsilede yer alan Seyyid Ömer (Amer), uzun süre Bilvanis Camii imamlığı yapmış, halk arasında veli bir zat olarak anılmıştır.

Bu kolun babası Seyyid Seyho, onun babası ise Seyyid Abdümenaf olup; soyları Şeyh Seyyid Ali es Sânî Hazretleri’ne bağlanmaktadır.

Seyyid Nuri Diye Bilinen Kol
Zokamber Köyü’nden hicret eden Seyyid Resul ve çocukları da Cefan Tepe Mahallesi’ne yerleşmiştir. Bu aile yörede “Seyyid Nuri” adıyla bilinmektedir.

Secere Tartışmaları ve Yerel Kabul
Bölgede sıkça gündeme gelen secere tartışmalarına rağmen, Bilvanis ve Becirman çevresinde hâkim olan görüş şudur:

Becirman Seyyidleri’nin baş seceresi Seyyid Bilal hattında bulunmaktaydı; zamanla kaybolmuş veya çalınmıştır. Buna karşın, Becirmanlı olmak, halk nezdinde seyyidlik için yeterli bir kabul ölçüsü olarak görülmektedir.

Bu nedenle sosyal medyada zaman zaman gündeme gelen belge tartışmaları, yöre halkı tarafından asılsız ve lüzumsuz olarak değerlendirilmektedir.

Değerlendirme
Bilvanis Seyyidleri; Becirman’dan başlayarak Taronî, Zokamber, Kasrik ve Cefan hatlarına uzanan büyük bir ana koldur. 

Bu yapı; yazılı belgelerden önce, toplumsal hafıza, yaşanmışlık ve ortak kabul ile bugüne taşınmıştır.

Bilvanis, bugün de Şeyh Seyyid Ali es Sânî Hazretleri’nin manevî gölgesinde, Ehl-i Beyt mirasını yaşatan nadir merkezlerden biri olarak varlığını sürdürmektedir.