Asırlardır İnanç ve İrşad Merkezi: İkizbağlar (Tom) Köyünde Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri

Siirt’in Tillo ilçesine yaklaşık 7 kilometre mesafede bulunan İkizbağlar (Tom) köyü, bölgenin en kadim inanç merkezlerinden birine ev sahipliği yapıyor.

 Köy girişinde yer alan Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri’nin türbesi, yalnızca bir ziyaretgâh değil; yüzyıllardır anlatılan menkıbeler, nesilden nesile aktarılan rivayetler ve derin bir irşad geleneğinin sembolü olarak kabul ediliyor.

13. Yüzyıldan Günümüze Uzanan Bir Hayat
Rivayetlere göre Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri, yaklaşık 1300’lü yıllarda Suudi Arabistan’ın Teymen (Tumen) kasabasında dünyaya geldi.

 Henüz küçük yaşlarda Anadolu’ya geldiği; önce Mardin yöresine, başka bir anlatıma göre ise Baykan’a bağlı Bilvanis köyüne uğradığı ifade ediliyor. 

Bir süre burada kaldıktan sonra, bugünkü İkizbağlar (Tom) köyüne yerleştiği ve vefatına kadar burada yaşadığı aktarılıyor.

Köyün eski adının bilinmediği; Medine’den geldikleri Tumen/Teymen adının zamanla yörede “Tom” şeklini alarak köye verildiği de yaygın kanaatler arasında.
Seyyidlik Silsilesi ve Kaybolan Şecere

Halk anlatımlarına ve eldeki kayıtlara göre Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (s.a.v.) torunu Hz. Hüseyin’in soyundan geliyor. 

Şeceresi uzun yıllar muhafaza edilmiş; ancak seferberlik yıllarında askerlik sebebiyle evden ayrılan torunlarından Seyyid Mahmut Efendi’nin, şeceriyi evin duvarında sakladığı ve uzun süreli yağmur ile kar nedeniyle şecerenin tahrip olduğu anlatılıyor.

Bugün İkizbağlar köyünde yaşayan Tomani ailesinin, 11. ve 12. kuşak torunlar olduğu belirtiliyor.
İlim, İrşad ve Tekke Geleneği

Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri, İkizbağlar’a yerleşmesinin ardından kısa sürede ilim ve irşad yönüyle çevre köylerde tanınan bir şahsiyet haline geldi. 

Yetiştirdiği çok sayıda talebe ve müridiyle bölge halkının manevî rehberlerinden biri oldu.

Köy içinde inşa edilen tekke, hem ilim ve irşad faaliyetlerinin yürütüldüğü bir merkez hem de uzak köylerden gelen misafirlerin konakladığı bir mekân olarak hizmet verdi.

Bu yapının 1975 yılına kadar ayakta kaldığı, ardından kendiliğinden yıkıldığı ifade ediliyor.

Türbe ve Arkeolojik Tespitler

Türbe, İkizbağlar köyü girişindeki mezarlık alanında bulunuyor. 

Siirt İl Kültür Müdürlüğü’nün 2011 yılında yaptığı çalışmalarda, kubbe içindeki mezar taşlarının 13. yüzyıla ait olduğu tespit edildi. 

Ayrıca bölgenin önemli âlimlerinden Molla Zeki Ömeroğlu Hoca Efendi’nin, Seyyid Şeyh Muhammed’in oğlu Seyyid Şeyh Musa’nın kabir şahidesini bizzat okuduğu ve üzerinde Hicrî 773 tarihinin yer aldığını ifade ettiği aktarılıyor.

Bugünkü haliyle türbe, yeşil kubbesiyle seyyidliği temsil eden, sade fakat bakımlı bir yapı görünümünde.

Menkıbeler ve Halk İnançları

Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri hakkında yörede çok sayıda keramet ve menkıbe anlatılıyor.

 En çok bilinen rivayetlerden biri, Rus işgali döneminde Bitlis’e kadar ilerleyen kuvvetler sebebiyle köyün boşaltılacağı haberinin gelmesiyle yaşanıyor. 

Köylüler ayrılmaya hazırlanırken, akşam saatlerinde türbenin kubbesinden kandil şeklinde ışıkların yükseldiği görülüyor. 

Bunun üzerine köy büyükleri ayrılmamaya karar veriyor ve sabah olduğunda Rus birliklerinin çekildiği haberi köye ulaşıyor.

Bir başka menkıbede, 1920’li yıllarda türbenin kubbesinin yıkılması yönünde karar alındığı; görevlendirilen kişinin işi ağırdan alması ve ertesi gün kararı alan yetkililerin sürgün edildiği anlatılıyor. Bu olay da halk arasında, “şeyhin kerameti” olarak yorumlanıyor.

Şifa ve Bereket Rivayetleri

Türbe çevresinde bulunan ve gövdesi kaplan desenini andıran bir ağaç, yörede dikkat çeken unsurlardan biri. 

Bu ağacın, hasta kişilere şifa niyetiyle ziyaret edildiği; gövdesinden akan suyun özellikle çocuk sahibi olmak isteyen kadınlar için bereket vesilesi olduğuna inanıldığı anlatılıyor.

Ayrıca geçmişte hırsızlık gibi olaylarda, insanların türbeyi şahit göstererek yemin ettikleri; bu esnada suçluların gerçeği itiraf etmek zorunda kaldığına dair anlatımlar da hâlâ hafızalarda yerini koruyor.

Bölgenin Manevî Merkezi

İkizbağlar (Tom) köyü ile çevre yerleşimlerde, Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri’nin yalnızca bir köy şeyhi değil; bölgedeki birçok manevî önderin de önderi olduğu inancı hâkim. Köylülerin anlatımlarına göre, yakın çevredeki diğer velilerin türbeleriyle arasında manevî bir bağ bulunduğuna, geceleri nurların bu ziyaretgâhlar arasında gidip geldiğine inanılıyor.

Yaşayan Bir Miras

Asırlardır ayakta duran bu türbe, bugün de yalnızca geçmişi hatırlatan bir yapı değil; Siirt ve çevresinden gelen ziyaretçilerin dua ettiği, adak adadığı, manevi huzur aradığı canlı bir inanç mekânı olmayı sürdürüyor.

İkizbağlar (Tom) köyündeki Seyyid Şeyh Muhammed Tomani Hazretleri’nin türbesi, Siirt’in manevî hafızasında önemli bir yer tutmaya devam ediyor.