Dijital platformlar üzerinden çalışan yüz binlerce kişiyi yakından ilgilendiren kritik bir düzenleme için düğmeye basıldı. Kuryelikten yemek ve kargo dağıtımına, temizlikten bakım hizmetlerine kadar geniş bir alanı kapsayan yeni yasal çerçeveyle birlikte, platform çalışanlarının sosyal güvenceye erişimi ve iş güvencesi güçlendirilecek.
Hazırlıkları süren düzenleme; primlerin maaştan otomatik kesilmesi, sigorta haklarının genişletilmesi ve işten çıkarmalarda keyfiliğin önlenmesini hedefliyor.
Pandemi sonrası hızla büyüyen platform ekonomisi, iki temel çalışma modeli üzerinden ilerliyor. Bunlardan ilki internet üzerinden bilgisayar aracılığıyla yürütülen çevrimiçi işler, ikincisi ise konum bazlı ve talep üzerine yapılan hizmetler olarak öne çıkıyor. Kurye, yemek ve kargo dağıtımı bu ikinci grubun başında geliyor.
Mevcut durumda hukuki sınırları net olmayan bu çalışma biçimleri, yeni düzenlemeyle birlikte açık ve tanımlı bir yasal zemine kavuşturulacak.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmada, dijital platformların işleyişinde kritik rol oynayan algoritmalar da mercek altına alındı. İş dağıtımı, performans puanlaması ve ücretlendirme süreçlerinde kullanılan algoritmaların sınırları belirlenecek.
Amaç; çalışanların hangi kritere göre iş aldığı, neden daha az ya da daha çok kazandığı gibi konuların şeffaf ve denetlenebilir hale getirilmesi.
Yeni sistemde çalışanların kendi çalışma saatlerini belirleyebilmesi, istedikleri zaman çalışıp dinlenebilmesi gibi esnek çalışma haklarının korunması hedefleniyor. Ancak bu esnekliğin, belirsizlik ve güvencesizlik yaratmasının önüne geçilmesi planlanıyor.
Karar alma süreçlerinde çalışanların haklarını zedeleyen uygulamalara karşı açık kurallar getirilecek.
Düzenleme kapsamında iş sağlığı ve güvenliği kriterleri de netleştirilecek. Dijital platformlar üzerinden çalışanların, yaptıkları işe uygun mesleki yeterlilik ve belgelendirme süreçlerine erişimi kolaylaştırılacak.
Bu sayede platform çalışanlarının nitelikleri resmî olarak tanınacak ve mesleki statüleri güçlenecek.
Yeni yasal çerçevenin en dikkat çeken başlıklarından biri de işten çıkarmalara getirilecek sınırlamalar olacak. Platformların tek taraflı ve gerekçesiz biçimde çalışma ilişkisini sonlandırmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Böylece dijital platform çalışanları için daha öngörülebilir ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturulması amaçlanıyor.
Düzenlemeyle birlikte platform çalışanlarının;
sağlık sigortası,
işsizlik sigortası,
emeklilik haklarından
daha etkin şekilde yararlanabilmesi için gerekli yasal altyapı hazırlanacak. Ayrıca sendikal haklara erişimin önündeki engellerin azaltılması ve platform ekosisteminin kayıt altına alınması da hedefler arasında yer alıyor.
Yeni sistemin en somut adımlarından biri ise sosyal güvenlik primlerinin kaynağından kesilmesi olacak. Çalışanın ücreti ödenmeden önce primler otomatik olarak kesilecek.
Bu uygulamayla, özellikle düşük kazançlı ve düzensiz gelir elde eden çalışanların prim borcu nedeniyle sağlık hizmetlerinden yararlanamaması ya da emeklilik haklarının aksaması gibi sorunların önüne geçilmesi planlanıyor.
Hazırlık aşamasındaki düzenlemenin hayata geçmesiyle birlikte, dijital platformlarda çalışan yüz binlerce kişi için daha güvenli, kayıtlı ve sürdürülebilir bir çalışma dönemi başlaması bekleniyor.
Uzmanlara göre bu adım, dijital emek piyasasında uzun süredir tartışılan güvencesizlik sorununa karşı atılmış en kapsamlı adımlardan biri olacak.